De homeopathische behandeling van depressie (Homeopathie en depressie)

De behandeling van psychiatrische klachten met homeopathie stamt al uit het begin van de 19e eeuw, nadat de Duitse arts Samuel Hahnemann (1755-1843) de beginselen van de homeopathie had  ontdekt. Hahnemann behandelde mensen met psychiatrische klachten in zijn eigen huis en dat in een tijd, waarin “geesteszieken” in kerkers aan kettingen werden vastgebonden. Onderstaand wil ik een aantal aspecten van de behandeling van depressie nader uitwerken. Hierbij zal ik eerst in het kort de problematiek beschrijven. Daarna volgt de  gangbare visie op en behandeling van depressie, gevolgd door de homeopathische visie en methode van behandeling. Tot slot zal ik enkele conclusies trekken.

Depressie: wat is het ?
De belangrijkste kenmerken van depressie zijn als volgt samen te vatten:

• gedurende meer dan twee weken achtereen:
  • depressieve stemming, gedurende het grootste deel van de dag
  • duidelijke vermindering van interesse of plezier in alles

• Verder minimaal drie van de volgende kenmerken:
  • gewichtsvermindering of gewichtstoename
  • slapeloosheid of overmatig slapen
  • agitatie of remming
  • moeheid
  • gevoelens van waardeloosheid of overmatige schuldgevoelens
  • concentratieproblemen of besluiteloosheid
  • gedachten aan de dood, suïcidegedachten of –plannen
    (E. van Wijk, themadagen Psychiatrie, stichting Hahnemann Homeopathie).

Een groeiend probleem
Volgens een rapport van de WHO uit 2009 zal depressie in 2020 de meest voorkomende ziekte op aarde zijn. In Nederland is vanaf 2000 het gebruik van antidepressiva met ruim 7 procent per jaar toegenomen. Momenteel gebruiken bijna 1 miljoen mensen antidepressiva. Uit een grootschalige meta-analyse uit 2008 van alle geregistreerde onderzoeken naar de werking van antidepressiva is vastgesteld, dat  antidepressiva niet beter werken dan een placebo (nepmiddel). Oftewel, men kan met even veel reden een suikerklontje geven/innemen. Met dit verschil, dat een suikerklontje geen bijwerkingen heeft en antidepressiva des te meer.
Volgens een recent gepubliceerd onderzoek hebben 67 procent van  de gebruikers van antidepressiva last van bijwerkingen, waarvan 22 procent ernstige bijwerkingen, zoals agressieve gedachten, waaronder suicide. Veel van deze mensen voelden zich door hun eigen huisarts niet serieus genomen (enquete Tros-Radar antidepressiva 2010).

De reguliere visie

Oorzaken van depressie
De geschiedenis van de behandeling van depressie laat zien dat de reguliere geneeskunde gepoogd heeft depressie op vele manieren te verklaren en te behandelen.  Dit heeft tot op de dag van vandaag niet geleid tot een allesomvattend inzicht. Integendeel, het geeft een onthutsend beeld van hoe men niet in staat bleek om oorzaak en gevolg duidelijk van elkaar te onderscheiden. Een belangrijk probleem in de psychiatrie is dat de oorzaken van de meeste psychiatrische ziekten niet goed bekend zijn. Er wordt een ziekte-indeling gehanteerd die vooral uitgaat van groepen van symptomen. Er wordt veel onderzoek gedaan, waarbij ook bij vele ziekten biochemische afwijkingen, erfelijke factoren en omgevingsfactoren zijn gevonden die met de ziekte samengaan. Van een duidelijke, aantoonbare oorzaak-gevolgrelatie is echter meestal geen sprake. Ook rijst altijd de vraag of lichamelijke afwijkingen, b.v. in de hersenen, oorzaak of gevolg van de ziekte  zijn. Bij de meeste ziekten bestaan er bovendien diverse verklaringsmodellen die elkaar soms aanvullen maar soms ook tegenspreken.

De laatste jaren maakt vooral de 'biologische psychiatrie' opgang, die stelt dat aan de meeste psychiatrische ziekten een pathologisch (ziekmakend) proces in de hersenen ten grondslag ligt. De hersenen zijn echter een zeer complex orgaan, dat zich maar moeilijk voor onderzoek bij levende mensen leent. En ook hierbij is de oorzaak-gevolg-kwestie van belang: is bijv. een serotonine-tekort, dat doorgaans bij een depressie wordt geconstateerd,  oorzaak of gevolg van de depressie ?
Pas recent (2009) is met een onderzoek van psychiater Chris Baekens van de Vrije Universiteit Brussel vastgesteld dat negatieve emoties, zoals angst en depressie, voor een groot deel erfelijk zijn bepaald. Blijkens de conclusies van het onderzoek moet echter nog veel meer onderzoek plaats vinden.

Enkele andere mogelijke  oorzaken:

• Sociale en omgevingsfactoren:
  In hoeverre zijn iemands omgeving bepalend voor het ontstaan van een depressie? Als men de erfelijke factor als bepalend beschouwd, lijkt hier eerder sprake van een trigger; Hetzelfde geldt voor leefstijlfactoren als drank en drugs.
• Beroerte:
  In sommige gevallen kan een beroerte de aanleiding zijn voor het ontstaan van een depressie. Wederom zou ik liever spreken van een trigger.
• Darmproblemen:
  Al vele jaren zijn er aanwijzingen dat slecht werkende darmen (o.a. obstipatie) intoxicatie van het lichaam kunnen veroorzaken, hetgeen mogelijk kan leiden tot een depressie. Mogelijk ligt hier ook een verband met te weinig beweging.
• Onvoldoende beweging:
  Onderzoeken met de zgn. “running therapy”  (hardlopen als therapie) hebben aangetoond dat hardlopen een positieve invloed heeft op het herstel van een depressie.  Uit andere onderzoeken is gebleken dat wandelen of een andere vorm van sport of bewegen onmiddellijk een gunstig effect heeft op de gemoedstoestand en derhalve ook een preventieve werking kan hebben. Of  het omgekeerde, namelijk dat onvoldoende beweging een negatief effect heeft ook juist is, zou nader onderzocht moeten worden.

De allopatische behandeling
In de reguliere psychiatrie wordt in principe geen onderscheid gemaakt tussen acute en chronische klachten. Bij hevige acute klachten wordt nog vaak gebruik gemaakt van een isoleercel, dit in tegenstelling tot veel andere landen. Wat betreft medicatie worden uitsluitend reguliere psychofarmaca voorgeschreven, die leiden tot onderdrukking van de klachten. Dit leidt er vaak toe dat bij stopzetting van de medicatie de klachten weer terugkomen, al of niet in verhevigde mate. Verder kennen veel reguliere medicijnen ernstige bijwerkingen. Hoewel een toenemend aantal cliënten om een natuurlijke behandeling vraagt, blijkt dit in de praktijk niet mogelijk. Vrijheid van levensovertuiging is een grondwettelijk recht. Ondanks dit recht op keuzevrijheid, dat in de gezondheidszorg gemeen goed is, blijkt  een client met een depressie geen andere keuze te hebben dan reguliere psychofarmaca te moeten slikken. Dit is des te vreemder als men in ogenschouw neemt dat bijvoorbeeld in ons buurland Duitsland door artsen zo’n 1 miljoen mensen per jaar het natuurlijke geneesmiddel St. Janskruid krijgen voorgeschreven bij lichte tot matige depressie.

De homeopathische visie

Ziekte en gezondheid, homeopathisch bekeken
Hahnemann’s visie op gezondheid en ziekte is gefundeerd op het gegeven dat ieder levend mens beschikt over een Dynamis, ook wel levenskracht genoemd, de onzichtbare levensenergie, waar ieder levend mens over beschikt. Aspecten van deze levenskracht kennen we als lichamelijke en psychische/mentale weerstand, zelfgenezend vermogen en vitaliteit. Bij een gezond mens functioneert de Dynamis op een zodanige wijze dat er sprake is van evenwicht tussen actie (ziekmakende factoren) en reactie  (weerstand/zelfgenezend vermogen). Ziekte krijgt pas vat als de Dynamis is ontregeld. Dit kan gebeuren door acute (infectie)ziekten in combinatie met een verminderde weerstand. Een verminderde weerstand kan o.a. optreden door verkeerde leefstijl-factoren, zoals onvolwaardige voeding, roken, enz. Vaker zien we echter dat er sprake is van een erfelijke aanleg voor een bepaalde ziekte in combinatie met een incident, bepaalde gebeurtenis, ook wel “trigger” genoemd.

Ziekteclassificatie als diagnose-methode
Hahnemann is de eerste, en enige tot nu toe, die een goed doordachte en samenhangende theorie heeft ontwikkeld over het ontstaan en de aard van acute en chronische ziekten. Deze beginselen zijn tot op de dag van vandaag  even actueel als uniek. Zijn opvatting dat het merendeel van de chronische ziekten een erfelijke achtergrond heeft, wordt in toenemende mate bevestigd door wetenschappelijk onderzoek. Met de door Hahnemann ontwikkelde methode van ziekteclassificatie worden om te beginnen acute en chronische ziekten goed van elkaar onderscheiden. Dit betekent dat een regelmatig terugkerende acute ziekte vaak bij nadere analyse bij de chronische ziekten thuis hoort.  Dit onderscheid is van belang voor de verdere behandeling.

De indeling van chronische ziekten
Op basis van Hahnemann’s ziekteclassificatie worden chronische ziekten als volgt ingedeeld:

• Iatrogene ziekten:
  dit zijn ziekten, die veroorzaakt zijn door reguliere medicatie (de gewone medicijnen en vaccinaties);
  er wordt algemeen van uitgegaan dat ongeveer 25 procent van alle ziektegevallen veroorzaakt wordt deze medicijnen.
• Erfelijke ziekten:
  bij de ontwikkeling van de homeopathische geneeskunde stuitte Hahnemann op ziekten, die hij niet blijvend kon genezen. Hij noemde dit chronisch miasmatische ziekten. Een miasma is een besmetting. Deze besmetting bleek vaak te leiden tot een erfelijke ziekte. Een bekend voorbeeld hiervan is syfilis, dat leidt tot het syfilitisch miasma. Dit is een erfelijke ziekte met destructieve kenmerken. Veel ziekten hebben derhalve een erfelijke achtergrond. Door de ontwikkelingen in de genetica wordt het de laatste jaren steeds duidelijker hoe diep die erfelijke aanleg kan zitten. Ook wordt door onderzoek steeds vaker de erfelijke oorsprong van ziekten ontdekt.
• Vermijdbare chronische ziekten:
  Dit zijn alle chronische ziekten, die vanzelf verdwijnen door opheffing van de ziekmakende factor of door verandering van leefstijl. Als voorbeeld: iemand die door-de-weeks veel koffie drinkt en in het weekeinde niet, heeft grote kans dat  hij in het weekeinde hoofdpijn heeft. Door hier anders mee om te gaan, zal de hoofdpijn vanzelf verdwijnen. Deze indeling van Hahnemann, die van belang is voor de verdere behandeling, blijkt actueler dan ooit. Iatrogene(medicijn) ziekten zijn in de USA sinds 2001 de meest voorkomende doodsoorzaak.

De homeopathische behandeling
Depressie is een ernstige verstoring van de levenskracht, die soms zelfs levensbedreigend kan zijn.  Het wordt steeds duidelijker dat veelal sprake is van een erfelijke aandoening. Een erfelijke aandoening kan gedurende vele jaren “onderhuids” aanwezig zijn en soms plotseling aan de oppervlakte komen, als een acute aanval. Door een bepaalde trigger  (een incident) vindt er een soort ontsteking plaats, waardoor een acute aanval optreedt. De aard van zo’n incident kan verschillend zijn. Het kan varieren van een stressvolle gebeurtenis, zoals ontslag of echtscheiding tot drugs of alcoholmisbruik. Gelet op de ernst van een depressie zal de homeopathische behandeling doorgaans vele maanden tot soms jaren in beslag nemen. In het eerste consult wordt uitgebreide informatie verzameld voor de analyse op basis van ziekteclassificatie.

Acute klachten:
Een onderzoek naar eventuele lichamelijke oorzaken is te allen tijde gewenst. Het direct starten met een op de acute symptomen voorgeschreven homeopathisch geneesmiddel heeft ten doel de ergste druk van de ketel af te halen. Hierna zal ziekteclassificatie verduidelijken of er sprake is van een erfelijke tendens. In het overgrote deel van de gevallen is deze tendens te onderkennen aan de erfelijke aanleg binnen de familie. De behandeling kan dan vervolgens worden afgestemd op de onderliggende predispositie, de erfelijke aanleg. Dit kan in een later stadium eventueel gecombineerd worden met andere therapieën.

Chronische klachten:
In het overgrote deel van acute klachten zal blijken dat hier in feite een chronische erfelijke ziekte achter schuil gaat. Afhankelijk van het ziektebeeld kunnen achtereenvolgens zonodig trauma’s, iatrogene oorzaken en erfelijke aanleg worden behandeld. Pas aan het eind hiervan kan op de constitutie, de persoonskenmerken, als afronding van de behandeling, worden voorgeschreven. Ook bij chronische klachten kan een combinatie met cognitieve gedragstherapie gewenst zijn.

Slotconclusies
In de psychiatrie is men nog steeds zoekende naar de werkelijke oorzaken voor het ontstaan van een depressie. De mate, waarin depressie, zowel in Nederland als in de wereld in toenemende mate voorkomt, vereist een diepgaand onderzoek naar en een zorgvuldige aanpak van deze problematiek. De reguliere psychiatrie staat nog te weinig open voor toepassing van natuurlijke geneeswijzen, zoals homeopathie, bij depressie. Dit is om meerdere redenen een gemiste kans. In de eerste plaats omdat daarmee de wens van veel cliënten wordt genegeerd. In de tweede plaats, omdat het als onwenselijk moet worden gekwalificeerd dat een client geen keuzemogelijkheid heeft uit reguliere en natuurlijke behandelvormen, terwijl dit in de rest van de  reguliere gezondheidzorg gemeengoed is. En in de derde plaats, omdat de combinatie van een homeopathische behandeling en cognitieve of psychotherapie voor alle betrokken partijen (client-GGZ-homeopaat) een win-win-situatie kan opleveren, die ver uitstijgt boven de huidige resultaten met de gangbare psychofarmaca.